โคกกระออม สรรพคุณ รสยาและประโยชน์ของโคกกระออม

สรรพคุณทางยา โคกกระออมทั้งต้นมีรสขม และเผ็ดเล็กน้อย เป็นยาเย็น ออกฤทธิ์ต่อตับและไต ใช้ต้มกินต่างน้ำ สามารถใช้เป็นยาขับพิษร้อนถอนพิษไข้ ช่วยแก้พิษในร่างกาย ช่วยทำให้เลือดเย็น ลดความดันโลหิต ใช้รักษาโรคดีซ่าน ช่วยรักษาตาต้อ ช่วยขับเหงื่อ ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้หอบหืด ทั้งต้นใช้เป็นยาระบาย ใช้ต้มน้ำกินเพื่อช่วยลดอาการของต่อมลูกหมากโต ใช้แก้พิศแมลงสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู ใช้ต้นสดนำมาตำผสมกับเกลือเล็กน้อยแล้วนำมาพอกบริเวณที่เป็นฝี ใช้เป็นยารักษาโรคผิวหนัง ฝี กลาก เกลื้อน ใช้แก้ฝีบวม ฝีหนอง ต้นแห้งประมาณ 10-18 กรัม นำมาบดเป็นผงผสมกับเหล้าใช้รับประทานเพื่อช่วยแก้อาการปวดบวมฟกช้ำ ทั้งต้นมีสรรพคุณช่วยรักษาโรคไขข้ออักเสบได้ด้วย

โคกกระออม ชื่อสามัญ Balloon vine, Heart pea, Heart seed, Smooth leaved  Heart Pea
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cardiospermum Halicacabum Linn. จัดอยู่ในวงศ์ SAPINDACEAE
สมุนไพรโคกกระออม ยังมีชื่อท้องถิ่นอื่นๆ อีกว่า ตุ้มต้อก (แพร่), วิวี่ วี่หวี่ (ปราจีนบุรี),โพออม,โพธิ์ออม(ปัตตานี), เครือผักไล่น้ำ, ลูกลีบเครือ (ภาคเหนือ), กะดอม ,โคกกระออม (ภาคกลาง), ติ๊นโข่ ไหน (จีน), เจี่ยขู่กวา, เต่าตี้หลิง, ไต้เถิงขู่เลี่ยน(จีนกลาง), สะไล่น้ำ,สะไล่เดอะ, สะโคน้ำ,สะไคน้ำ, หญ้าแมงวี่, หญ้าแมลงหวี่ เป็นต้น

ลักษณะทั่วไปของต้นโคกกระออม

มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาเขตร้อน มีการแพร่กระจายเป็นวัชพืชไปทั่วโลก ในประเทศไทยสามารถพบได้ทุกภาคโดยจัดเป็นพรรณไม้เลื้อยหรือไม้เถาล้มลุกขนาดกลาง มีอายุราว 1 ปี ลำต้นแตกกิ่งจำนวนมาก มีเถายาวประมาณ 1-3 เมตร มักเลื้อยเกาะพันกันขึ้นไปบนต้นไม้หรือตามกิ่งไม้ หรืออาจเลื้อยไปตามพื้นดิน ลักษณะของเถาเป็นเหลี่ยมมีสันประมาณ 5-6 เหลี่ยม และมีขนปกคุลมเล็กน้อย ผิวของเถาเป็นสีเขียว เถามีขนาดโตเท่ากับก้านไม้ขีดไฟ หรืออาจจะเล็กกว่านั้นก็มี และบริเวณข้อของเถาจะมีมือสำหรับยึดเกาะ ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการใช้เมล็ด มักเกิดขึ้นทั่วไปตามป่าเบญจพรรณ ตามชายป่า หรือตามที่รกร้างว่างเปล่า ริมทาง ตามริมน้ำ หรือบริเวณที่มีร่มเงา จนถึงระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 1,500 เมตร

  • ใบโคกกระออม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกเรียงสลับ ใบใบย่อย 3 ใบ ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปสามเหลี่ยม ปลายใบแหลม ส่วนขอบใบเป็นหยักลึกและมีมือเกาะสั้นๆ จะอยู่ที่ปลายยอดจะอยู่ระหว่างซอกเถาที่มีก้านช่อดอก โดยมือจับจะมีอยู่ 2 อัน แยกกันออกจากก้านช่อดอกที่ยาว ใบมีขนาดกว้างประมาณ 1.5-2.5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 5-12 เซนติเมตร แผ่นใบบางเป็นสีเขียว ผิวใบเรียบไม่มีขน ใบหลังจะมีขนาดเล็กกว่า และมีก้านใบยาว
  • ดอกโคกกระออม ดอกออกเป็นช่อๆ มีประมาณ 3-4 ดอก โดยจะออกตามง่ามใบ ดอกมีขนาดเล็กสีขาว มีกลีบดอก 4-5 กลีบ ดอกมีขนาดไม่เท่ากัน ดอกยาวประมาณ2.5 มิลลิเมตร ส่วนกลีบเลี้ยงดอกมี 4 กลีบ ดอกมีเกสรเพศผู้ 8 อัน
  • ผลโคกกระออม ผลมีลักษณะคล้ายกับถุงลมเป็นเยื่อบางๆ ลักษณะของผลเป็นรูปสามเหลี่ยม มีพู 3 พู มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของผลประมาณ 1.5-3 เซนติเมตร เปลือกผลบางและเป็นสีเขียวอมสีเหลือง มีขนสั้นนุ่มกระจายอยู่ทั่วผล ผลเมื่อแก่จะเปลี่ยนเป็นสีดำ ก้านผลสั้น ภายในผลจะมีเมล็ดขนาดเล็กประมาณ 1-3 เมล็ด
  • เมล็ดโคกกระออม เมล็ดมีลักษณะกลม ผิวเรียบ มีขนาดเท่ากับเมล็ดข้าวโพด หรือมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 4-5 มิลลิเมตร เมล็ดเป็นสีเขียวอ่อนและค่อนข้างนิ่ม และเมื่อเมล็ดแก่จะเปลี่ยนเป็นสีดำและแข็ง ที่ขั้วเมล็ดเป็นสีขาวลักษณะคล้ายรูปหัวใจ

หมายเหตุ : ในพรรณไม้วงศ์เดียวกัน ยังพบว่ามีต้นโคกกระออมอีกชนิดหนึ่ง คือ โคกกระออมชนิดที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Cardiospermum Halicacabum L.var microcarpum (Kunth) Blume โดยจะมีลักษณะรูปร่างภายนอกที่คล้ายคลึงกัน เพียงแต่ชนิดนี้ขนาดของผลจะเล็กกว่ากันประมาณ 1 เท่าตัว แต่สามารถนำมาใช้ทดแทนกันได้[1]

สรรพคุณของโคกกระออม

  • ทั้งต้นมีรสขมและเผ็ดเล็กน้อย ใช้เป็นยาเย็น โดยจะออกฤทธิ์ต่อตับและไต สามารถใช้เป็นยาขับพิษร้อนถอนพิษไข้ได้ (ทั้งต้น)[1]
  • ช่วยแก้พิษในร่างกาย (ทั้งต้น)[1]
  • ช่วยทำให้เลือดเย็น (ทั้งต้น)[1]
  • ดอกมีรสขมขื่น ใช้เป็นยาขับโลหิต (ดอก)[2]
  • ใช้เป็นยารักษาโรคโลหิตให้ตก (ดอก)[3]
  • ทั้งต้นใช้ต้มกินต่างน้ำ จะช่วยลดความโลหิตได้ (ทั้งต้น)[11]
  • ใช้รักษาโรคดีซ่าน (ทั้งต้น)[1]
  • ช่วยแก้ตาเจ็บ (ใบ)[8]
  • ทั้งต้นช่วยรักษาต้อตา (ทั้งต้น)[1] น้ำคั้นจากรากสดใช้เป็นยาหยอดตาแก้ตาต้อ (ราก)[2],[3],[9] หมอพื้นบ้านจะนำรากสด ๆ มาคั้นกับน้ำสะอาดใช้หยอดตาแก้ตาต้อ แก้เจ็บตาได้ผลดี (ราก)[11]
  • เมล็ดมีรสขมขื่น ใช้เป็นยาแก้ไข้ (เมล็ด)[2],[3] ส่วนเถาใช้เป็นยาแก้ไข้ รักษาไข้จับ (เถา)[3],[4] บ้างว่าใช้ทั้งต้นเป็นยาแก้ไข้ (ทั้งต้น)[5] บ้างใช้ใบเป็นยาแก้ไข้ (ใบ)[11]
  • ช่วยแก้ไข้เพื่อทุราวสา แก้ปัสสาวะให้บริบูรณ์ (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)[8]
  • เมล็ดมีสรรพคุณช่วยขับเหงื่อ (เมล็ด)[2],[3] บ้างว่าใช้โคกกระออมทั้ง 5 นำมาต้มกินต่างน้ำก็ช่วยขับเหงื่อได้เช่นกัน (ทั้งต้น)[11]
  • ใบมีรสขมขื่น ใช้แก้อาการไอ รักษาโรคหืดไอ แก้ไอหืด (ใบ)[2],[4] ส่วนน้ำคั้นจากใบใช้แก้อาการไอ (น้ำคั้นจากใบ)[4],[11]
  • ทั้งต้นใช้ผสมกับตัวยาอื่น ต้มกับน้ำดื่มเป็นยาแก้หอบหืด (ทั้งต้น)[4] ส่วนน้ำคั้นจากใบสดก็ช่วยแก้หอบหืดเช่นกัน (น้ำคั้นจากใบ)[11]
  • รากโคกกระออมมีรสขม ทำให้อาเจียน (ราก)[2],[3]
  • รากใช้เป็นยาระบาย (ราก)[2],[3] บ้างว่าใช้ทั้งต้นเป็นยาระบาย (ทั้งต้น)[5]
  • ช่วยรักษาโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)[7]
  • ทั้งต้นเป็นยาขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะขัด และใช้แก้นิ่ว โดยใช้ทั้งต้นนำมาต้มเป็นยาใช้กินต่างน้ำ (ทั้งต้น)[1],[5],[11] หากใช้แก้ปัสสาวะขัดเบา ให้ใช้โคกกระออมและใบสะระแหน่ อย่างละประมาณ 10 กรัม นำมาต้มกับน้ำประทาน (เข้าใจว่าคือต้นแห้ง)[1] ส่วนอีกข้อมูลระบุว่าใบเป็นยาขับปัสสาวะ (ใบ)[4]
  • ใช้ทั้งต้นนำมาต้มให้คนแก่ที่อาการต่อมลูกหมากโตใช้ดื่มต่างน้ำเป็นยา จะช่วยลดอาการของต่อมลูกหมากโตได้ (ทั้งต้น)[11]
  • ดอกช่วยขับประจำเดือนของสตรี (ดอก)[4] น้ำคั้นจากใบใช้เป็นยาขับระดูของสตรี (น้ำคั้นจากใบ)[4]
  • ผลมีรสขมขื่น ช่วยบำรุงน้ำดี (ผล)[2],[3],[5]
  • ช่วยดับพิษทั้งปวง (ผล)[2],[3],[5]
  • ช่วยดับพิษแผลไฟไหม้ แผลไฟลวก (ผล)[2],[4],[5]
  • ใบสดใช้เป็นยาใส่แผลชั้นยอด โดยใช้น้ำต้มข้น ๆ นำมาใช้ล้างแผล (ใบ)[11]
  • ทั้งต้นใช้แก้แมลงสัตว์กัดต่อย แก้พิษงู (ทั้งต้น)[1] รากใช้ตำคั้นเอาแต่น้ำมากินเป็นยาแก้พิษงู ส่วนกากที่เหลือใช้เป็นยาพอกแก้พิษงู พิษงูเห่า และพิษจากแมลง (ราก)[2],[3],[9],[11]
  • ทั้งต้นใช้เป็นยารักษาโรคผิวหนัง ฝี กลาก เกลื้อน (ทั้งต้น)[1]
  • ใช้แก้ฝีบวม ฝีหนอง ด้วยการใช้ต้นสดนำมาตำผสมกับเกลือเล็กน้อย แล้วนำมาพอกบริเวณที่เป็นฝี (ต้นสด)[1],[11] ส่วนใบสดก็สามารถนำมาตำพอกรักษาฝีได้เช่นกัน (ใบ)[2],[3]
  • แก้รัดฐาณฝีและถอดไส้ฝี (ไม่ระบุส่วนที่ใช้)[8]
  • ช่วยแก้อาการปวดบวมฟกช้ำ ด้วยการใช้ต้นโคกกระออมแห้งประมาณ 10-18 กรัม นำมาบดเป็นผงผสมกับเหล้าใช้รับประทาน (ต้นแห้ง)[1]
  • ใช้รักษาอาการอักเสบบวมตามร่างกาย โดยนำมาใบสดมาตำกับเกลือแล้วใช้ทาบริเวณที่มีอาการอักเสบบวม (ใบ)[11]
  • ทั้งต้นช่วยรักษาโรคไขข้ออักเสบ (ทั้งต้น)[4]
  • ช่วยรักษาโรครูมาตอยด์ ด้วยการใช้ใบสดนำมาตำคั้นเอาแต่น้ำไปเคี่ยวกับน้ำมันงา ใช้เป็นยาทาเช้าและเย็นติดต่อกันประมาณ 7 วัน อาการของโรครูมาตอยด์จะค่อย ๆ ดีขึ้น (ใบ)[11]
  • แพทย์แผนจีนจะใช้ทั้งต้นนำมาต้มกับน้ำดื่มเป็นยาขับน้ำนม ทำให้เกิดน้ำนม และยังช่วยบำรุงน้ำนมของสตรี (ทั้งต้น)[5],[9],[11]

วิธีใช้สมุนไพรโคกกระออม

  • วิธีใช้ตาม [1] ต้นแห้ง ให้ใช้ประมาณ 10-18 กรัม นำมาต้มกับน้ำประทาน[1]
  • วิธีใช้ตาม [1 ]หากเป็นต้นสด ให้ใช้ประมาณ 35-70 กรัม นำมาตำคั้นเอาแต่น้ำรับประทานหรือใช้เป็นยาพอกภายนอก[1]
  • สตรีมีครรภ์ห้ามรับประทานสมุนไพรชนิดนี้[1]

ข้อมูลทางเภสัชวิทยาของโคกกระออม

  • ในเมล็ดของโคกกระออมพบว่ามีน้ำมันหอมระเหย เช่น 11-Eicosenoic acid, 1-Cyano-2 hydroxy methyl prop 2-ene-1-ol และสาร Saponin เป็นต้น[1]
  • น้ำมันระเหยจากเมล็ดโคกกระออม เมื่อนำไปทดลองกับสุนัขพบว่าสามารถช่วยลดความดันโลหิตได้ในระยะเวลาหนึ่งชั่วโมงครึ่ง แต่ถ้านำน้ำมันหอมระเหยจากเมล็ดไปสกัดด้วยแอลกอฮอล์ จะสามารถช่วยลดความดันโลหิตได้ในระยะเวลาประมาณ 2-4 ชั่วโมง[1]
  • การทดลองในหนูขาวระบุว่าสารสกัดจากใบโคกกระออมมีฤทธิ์ในการลดความดันโลหิตและช่วยยับยั้งการอักเสบ[4]
  • ใบกระออมมีฤทธิ์ในการยับยั้งการหดตัวของกล้ามเนื้อเรียบ จึงใช้ใบเป็นยาแก้หอบหืดได้[11]

ประโยชน์ของโคกกระออม

  • ในชนบทจะเรียกต้นโคกกระออมว่า “หญ้าแมงหวี่” หากเด็กมีอาการตาแฉะหรือตาแดง ก็มักจะมีแมลงหวี่มาตอม คนชนบทก็จะใช้เถาของต้นโคกกระออมรวมทั้งใบสด ๆ ด้วย มาพันไว้รอบศีรษะ จะทำให้แมลงหวี่กลัวไม่กล้ามาตอมอีก (เถาและใบ)[3]
  • ใช้เป็นยาสระผมกำจัดรังแค ด้วยการนำเถาโคกกระออมมาทุบคั้นแช่ในน้ำพอข้น ๆ แล้วนำมาใช้ชโลมศีรษะและทิ้งไว้สักครู่ แล้วค่อยล้างออก จะช่วยกำจัดรังแคได้ดีมาก[7],[11]
  • มีการนำยอดอ่อนโคกกระออมมาใช้รับประทานเป็นผักสดหรือเผาไฟ โดยยอดอ่อนจะมีรสขมเล็กน้อย[6] ช่วยบำรุงสุขภาพ เพราะมีสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยชะลอความแก่และช่วยในการต่อต้านมะเร็งได้อีกต่างหาก[11]

แหล่งอ้างอิง : สารานุกรมพืช สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช,สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล,https://medthai.com/โคกกระออม

ภาพประกอบ : www.bansuanporpeang.com

ใส่ความเห็น