ส้มเกลี้ยง ส้มเช้ง สรรพคุณ ประโยชน์ของส้มเกลี้ยง

สรรพคุณของส้มเกลี้ยง ผลมีสรรพคุณเป็นยาบำรุงร่างกาย ช่วยทำให้เจริญอาหาร (ผล) ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด เนื่องจากส้มเกลี้ยงมีไฟเบอร์และมีสาร pectin สูง ซึ่งเป็นตัวช่วยลดการดูดซึมน้ำตาลจากทางเดินอาหาร จึงทำให้ลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ (ผล) ช่วยลดระดับไขมันในเลือด (ผล) ตำรายาไทยจะใช้เปลือกส้มจีนหรือเปลือกส้มเกลี้ยง ใช้เข้ายาแก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น (เปลือกผล) ในทางสุคนธบำบัด น้ำมันจากเปลือกส้มเกลี้ยง ถูกนำมาใช้เพื่อผ่อนคลายความเครียดหรืออาการนอนไม่หลับเนื่องจากความกังวล ช่วยกระตุ้นให้เบิกบาน (น้ำมันจากเปลือกผล)

ส้มเกลี้ยง เป็นไม้เมืองร้อนตระกูลส้มชนิดหนึ่ง มีชื่อสามัญว่า Sweet Orange มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Citrus senesis L. Osbeck เป็นผลไม้ที่ขึ้นได้ดีบริเวณพื้นที่ที่สูงจากระดับน้ำทะเลไม่มากนัก[1] ถิ่นกำเนิดเข้าใจว่าอยู่บริเวณทางตอนใต้ของประเทศจีนต่อมาได้แพร่กระจายไปยังประเทศสหรัฐอเมริกา เม็กซิโก ทวีปยุโรปและหมู่เกาะอินเดียตะวันตก สำหรับในประเทศไทยเชื่อกันว่าเริ่มนำเข้ามาปลูกในสมัยกรุงศรีอยุธยาหรือสมัยกรุงธนบุรีเพราะประเทศไทยขณะนั้นมีการเจริญสัมพันธไมตรีกับประเทศจีน โดยเฉพาะทางด้านการค้า ทำให้ คนจีนเข้ามาในประเทศไทยจำนวนมากและได้ตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยเมื่ออาศัยอยู่ในประเทศไทยในฐานะประชาชนไทยคนหนึ่งที่ไม่ได้ละเลยประเพณีความเชื่อในศาสนาที่ตนเอง นับถือ สืบทอดมาตั้งแต่บรรพบุรุษ โดยสิ่งของที่ใช้ประกอบในพิธีกรรมอย่างหนึ่ง คือ ส้ม ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลตรุษจีนหรือสารทจีน เป็นต้น จึงได้มีการนำต้นพันธ์เข้ามาปลูกในประเทศไทย ซึ่งประเทศจีนทางตอนล่างโดยเฉพาะในเขต มณฑลกวางตุ้ง มีลักษณะภูมิอากาศใกล้เคียงกับประเทศไทย สามารถปลูกส้มได้ดีเช่นกัน

การนำส้มเกลี้ยงมาปลูกในอำเภอเถินในระยะแรกเป็นพวกชาวจีนที่ประกอบอาชีพค้าขายแต่ดั้งเดิม ต่อมาประกอบอาชีพทำสวนควบคู่ด้วย ซึ่งส้มเกลี้ยงเป็นผลไม้ประเภทหนึ่งที่นิยมปลูก โดยการนำเอาเมล็ด หรือกิ่งตอนมาจากจังหวัดนครสวรรค์โดยทางเรือ อำเภอเถินในอดีต การติดต่อคมนาคมค่อนข้างลำบากเพราะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบแคบๆ ติดต่อกับภายนอกค่อนข้างลำบากไม่เหมือนปัจจุบัน ผลไม้ต่างถิ่นที่นำมาบริโภคและใช้ในการทำบุญมีน้อย กอปรกับส้มเกลี้ยงเป็นไม้ผลที่ออกดอก ออกผล แต่ละครั้งบ่อยมาก เก็บรักษาไว้ได้นานและให้ผลผลิตช่วงเทศกาลเข้าพรรษา ทำบุญสลากภัต ในแต่ละหมู่บ้านหรือต่างตำบลในเขตอำเภอเดียวกันมีประเพณีทานสลากภัตไม่พร้อมกัน เมื่อหมู่บ้านใดมีงานบุญดังกล่าว ญาติพี่น้องหรือคนรู้จักคุ้นเคยกันจะช่วยเตรียมข้าวปลาอาหาร เครื่องไทยทานต่างๆ และผลไม้ที่นิยมนำไปร่วมทำบุญคือ ส้มเกลี้ยง เพื่อใส่ในก๋วยสลากที่จะต้องนำไปทำบุญที่วัด ด้วยเหตุผลที่ส้มเกลี้ยงมีขนาดพอดีไม่ใหญ่หรือไม่เล็กเกินไป ไม่ช้ำเสียง่าย จึงเป็นที่นิยมใช้ทำบุญในงานพิธีดังกล่าว จากสาเหตุนี้จึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่ผู้คนอำเภอเถินในอดีตนิยมปลูกส้มเกลี้ยงกันเกือบแทบทุกบ้าน 4

พื้นที่ที่นิยมปลูกเป็นบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำวังอันอุดมสมบูรณ์ อำเภอเถินปรากฏแหล่งที่เคยปลูกและปัจจุบันยังคงปลูก โดยส่วนใหญ่จะเป็นเขตพื้นที่ตำบลที่มีแม่น้ำวังไหลผ่าน ได้แก่ ตำบลเถินบุรี ตำบลล้อมแรด ตำบลแม่ปะ และตำบลแม่ถอด

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ส้มเกลี้ยงเป็นผลไม้ที่มีรสชาติดี มีกลิ่นหอมใช้รับประทานสดๆ หรือทำน้ำส้มคั้นได้ดี ส้มเกลี้ยงมีชิ่อสามัญว่า Sweet Orange มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Citrus senesis L.Osbeck จัดเป็นส้มประเภทเปลือกติดกับเนื้อ ( thigh skin ) ไส้ตรงกลางแน่น ไม่กลวง

ลำต้น
เป็นต้นที่มีลำต้นขนาดปานกลางมีความสูงประมาณ 5 – 7 เมตร แต่ถ้าอยู่ในที่เหมาะสมอาจสูงถึง 10 เมตร ทรงต้นค่อนข้างทึบ ลำต้นและกิ่งก้านแข็งแรง ส่วนมากมีหนามตามลำต้น หนามใหญ่และแข็ง ยิ่งต้นที่เกิดจากเมล็ดจะยิ่งมีหนามมากและยาวเรียวแหลม

ใบ
ค่อนข้างใหญ่ แต่น้อยกว่าส้มโอ มีลักษณะเป็นรูปไข่หรือผลสมอ ยาว 2 – 3 นิ้วฟุต กว้าง 1 – 2 นิ้วฟุต ใบแบ่งออกเป็น 2 ตอน ตอนแรกเรียกว่า “แผ่นใบ” ตอนติดกับก้านใบเรียกว่า “หูใบ” ส้มเกลี้ยงเป็นส้มที่มีหูใบเล็กและเรียวแทบมองไม่เห็นเด่นชัด สีของใบด้านบนเขียวเข้มเป็นมัน ด้านล่างเขียวอ่อนขอบใบเรียบ

ดอก
ออกตามปลายกิ่งเล็กๆ เป็นช่อจำนวน 10 – 20 ดอก บางที่ออกดอกเดียวก็มี เป็นดอกสมบรูณ์เพศ ขนาดปานกลาง กลีบดอกมีสีขาวมี 4 – 5 กลีบ เมื่อดอกบานมีกลิ่นหอมมาก ฤดูที่ผลิดอกอยู่ระหว่างเดือนมีนาคม – เมษายน และบานใบระหว่างเดือนเมษายน -พฤษภาคม ระยะจากผลิดอกถึงบานประมาณ 30 วัน และระยะจากดอกบานถึงผลแก่ประมาณ 8 เดือน

ผล
ผลส้มเกลี้ยงมีขนาดปานกลางถึงค่อนข้างใหญ่ เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 8 – 10 เซนติเมตร มีลักษณะกลม สูง ไม่แป้น จัดเป็นประเภทผล berry จำพวก hesperidium ผลที่ยังไม่แก่มีสีเขียวเข้ม แต่เมื่อแก่จัดเป็นสีเขียวอมเหลือง ดึงเหลืองมีตุ่มน้ำมันเล็กๆ กระจายรอบผล เปลือกหนาปานกลางประมาณ 0.5 เซนติเมตร มีลักษณะค่อนข้างแข็ง ภายในผลแบ่งเป็นช่องประมาณ 12 ช่อง อัดแน่นด้วยเนื้อซึ่งเป็นส่วนของ endocarp มีลักษณะเรียวยาว สีเหลือง ภายในมีน้ำ มีรสหวานอมเปรี้ยว ตรงกลางมีแกนแข็งสีขาว ปริมาณผลใน 1 ต้น จะมีตั้งแต่ 30 – 1000 ผล

เมล็ด
เมล็ดส้มเกลี้ยงใหญ่กว่าเมล็ดส้มเขียวหวานเล็กน้อย แต่เล็กกว่าส้มโอ เปลือกของเมล็ดย่น สีขาว เมล็ดค่อนข้างแบน

ประโยชน์ของส้มเกลี้ยง
ส้มเกลี้ยงเป็นผลไม้ที่มีรสชาติดีและมีกลิ่นหอม นิยมนำมารับประทานสด ๆ หรือทำน้ำส้มคั้น หรือนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อื่น ๆ เช่น ส้มเกลี้ยงแก้ว เป็นต้น[3]

สรรพคุณของส้มเกลี้ยง
ผลมีสรรพคุณเป็นยาบำรุงร่างกาย ช่วยทำให้เจริญอาหาร (ผล)[1],[2]
ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด เนื่องจากส้มเกลี้ยงมีไฟเบอร์และมีสาร pectin สูง ซึ่งเป็นตัวช่วยลดการดูดซึมน้ำตาลจากทางเดินอาหาร จึงทำให้ลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ (ผล)[2]
ช่วยลดระดับไขมันในเลือด (ผล)[2]
ตำรายาไทยจะใช้เปลือกส้มจีนหรือเปลือกส้มเกลี้ยง ใช้เข้ายาแก้ลมวิงเวียน หน้ามืด ตาลาย ใจสั่น (เปลือกผล)[4]
ในทางสุคนธบำบัด น้ำมันจากเปลือกส้มเกลี้ยง ถูกนำมาใช้เพื่อผ่อนคลายความเครียดหรืออาการนอนไม่หลับเนื่องจากความกังวล ช่วยกระตุ้นให้เบิกบาน (น้ำมันจากเปลือกผล)[4]

ผลมีสรรพคุณช่วยแก้รักษาโรคลักปิดลักเปิด (ผล)[1],[2]
ใช้เป็นยาแก้ไข้ (ผล)[1]
ผลมีสรรพคุณช่วยแก้อาการไอเรื้อรัง หลอดลมอักเสบ (ผล)[1],[2]
ผลมีสรรพคุณช่วยกัดเสมหะ (ผล)[1],[2] ส่วนใบมีสรรพคุณเป็นยาขับเสมหะ (ใบ)[1],[2]
ดอกมีสรรพคุณเป็นยาแก้บิด (ดอก)[2]
ช่วยในการย่อยอาหาร (น้ำมันจากเปลือกผล)[4]
ช่วยขับปัสสาวะ (ใบ)[1],[2]
ช่วยขับระดูของสตรี บีบมดลูก (ใบ)[1],[2]
เปลือกผลมีสรรพคุณช่วยทำให้ประจำเดือนของสตรีมาเป็นปกติ (เปลือกผล)[1],[2]
ช่วยขับน้ำดี กระตุ้นการทำงานของน้ำเหลือง (น้ำมันจากเปลือกผล)[4]
ผลมีสรรพคุณเป็นยาฝาดสมาน ช่วยเร่งสมานแผล (ผล)[1],[2]
ผลมีสรรพคุณช่วยรักษาโรคเกลื้อน แก้อาการคัน (ผล)[1]
น้ำมันจากเปลือกผลถูกนำมาใช้รักษาผิวหนังอักเสบ ฆ่าเชื้อโรค ช่วยลดริ้วรอย คลายกล้ามเนื้อเรียบ (น้ำมันจากเปลือกผล)[4]
ดอกมีสรรพคุณช่วยทำให้กล้ามเนื้อคลายตัว (ดอก)[1],[2]
เปลือกส้มเกลี้ยงจัดอยู่ในตำรับยา “เปลือกส้ม 8 ประการ” ประกอบไปด้วย เปลือกส้มจีน, เปลือกส้มเขียวหวาน, เปลือกส้มซ่า, เปลือกส้มโอ, เปลือกส้มตรังกานู, เปลือกมะกรูด, เปลือกมะงั่น และเปลือกมะนาวหรือเปลือกส้มโอมือ ซึ่งมีสรรพคุณแก้ลมกองละเอียด กองหยาบ แก้เสมหะโลหะ ใช้ปรุงเป็นยาหอม แก้ทางลม (เปลือกผล)[4]
เปลือกส้มเกลี้ยงจัดอยู่ในตำรับ “ยาหอมเทพจิตร” ซึ่งเป็นตำรับยาที่มีส่วนประกอบของเปลือกส้มเกลี้ยงอยู่ใน “เปลือกส้ม 8 ประการ” ร่วมกับสมุนไพรชนิดอื่น ๆ อีกในตำรับ ซึ่งมีสรรพคุณเป็นยาแก้ลมวิงเวียน แก้อาการหน้ามืดตาลาย ใจสั่น คลื่นเหียน อาเจียน แก้ลมจุกแน่นในท้อง และช่วยบำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น (เปลือกผล)[4]
วิธีใช้ : การใช้ตาม [1] และ [2] ให้นำผลมารับประทานเป็นของว่าง[1] ส่วนการใช้น้ำมันตากเปลือกผลตาม [4] แนะนำให้ใช้ไม่เกิน 1.4% (น้ำมันจากเปลือกส้มมีสาร limonene ซึ่งเป็นสารที่เกิดออกซิเดชั่นได้ง่าย และจะเปลี่ยนรูปเป็นสารที่ทำให้เกิดภาวะเป็นพิษเมื่อโดนแสง ดังนั้นจึงควรเก็บรักษาน้ำมันในภาชนะที่กันแสงได้)[4]

ขอบคุณที่มา th.wikipedia.org , medthai.com

ใส่ความเห็น